30 MAJA - 7 CZERWCA 2020
EN PL

12 ŚWIATÓW – WSPÓŁCZESNA CZESKA ILUSTRACJA DLA DZIECI

Czeska ilustracja dla dzieci to w powszechnym odbiorze wciąż klasyczne nazwiska: Zdeněk Miler i Krecik, Radek Pilař i jego Rumcajs. Jednak współczesna czeska ilustracja to o wiele więcej. Kto idzie w ślady mistrzów, ale szukając własnej drogi? Wystawa prezentuje prace autorstwa dwanaściorga współczesnych czeskich ilustratorów i ilustratorek. Każda ich autorska praca to specyficzny świat miejsc, postaci i opowieści.

W skład wystawy wchodzą prace autorów znanych w Polsce dzieciom (np. Galina Miklínová, ilustratorka serii o niedoparkach), znanych raczej dorosłym (np. Lucie Lomová, autorka poczytnych komiksów) oraz niemal nieznanych, a niezwykle interesujących (np. Vendula Chalánková czy Lucie Dvořáková).

Kuratorem wystawy jest Radim Kopáč.

Na wystawie obejrzymy prace następujących ilustratorów i ilustratorek:

David Böhm
Rocznik 1982, urodzony w Pradze. Skończył praską Akademię Sztuk Pięknych na kierunku malarstwo. Współzałożyciel czasopisma komiksowego Kix. Ilustrował książki Ticho hrocha (Cisza hipopotama, T. Böhmová, 2009), Kecy v kleci (Gadka w klatkach, tomik o folklorze dziecięcym, 2010), Babi, ty máš nápady! (Babciu, ty to masz pomysły!, B. Čapková, 2011), Plechová Mína (Blaszana Mina, P. Hrnčíř, 2012), Sančo a Jasno na cestách (Sanczo i Jasno w podróży, V. Pospíšil, 2013), Co by sis přál (Czego sobie życzysz, J. Kolář, 2014), Jak se dělá galerie (Jak działa galeria, O. Chrobák, R. Koryčánek i M. Vaněk, 2016) i inne. Współautor książek Hlava v hlavě (Głowa w głowie, z O. Buddeusem, 2013) i Průvodce neklidným územím (Przewodnik po ziemiach niespokojnych, z J. Frantą i O. Horákiem, 2016). Sam siebie przedstawia w książeczce Nulla dies sine linea (z J. Frantą, 2013) i na stronie internetowej www.davidbohm.net. Tomáš Pospiszyl tak pisał o jego współpracy z Jiřim Frantą: „Efekty ich pracy mogą przypominać rysunkowy pamiętnik, graffiti, karykatury, komiks, sztukę konceptualną, slapstick, rekordy sportowe, sztukę współpracy, eksperymenty fizyczne, improwizowaną choreografię i przedstawienie teatralne“.

Pavel Čech
Rocznik 1968, urodzony w Brnie. Rysownik, malarz, ilustrator, scenarzysta. Z wykształcenia jest ślusarzem. Pracował jako mechanik i strażak, od roku 2004 pracuje na własną rękę. Napisał i zilustrował ponad piętnaście autorskich książek dla dzieci i młodzieży, m.in. O zahradě (O ogrodzie, 2005), O klíči (O kluczu, 2007), Tajemství ostrova za prkennou ohradou (Tajemnica wyspy za parkanem, 2009), Dědečkové (Dziadkowie, 2011), Velké dobrodružství Pepíka Střechy (Wielka przygoda Pepíka Střechy, 2012), Velká knižní záhada (Wielka zagadka książek 2014), Dobrodružství Rychlé Veverky 3 i 4 (Przygody Szybkiej Wiewiórki 3 i 4 2016), A (2016). Jego książki regularnie zdobywają nagrody Magnesia Litera, Muriel i Zlatá stuha. Zalicza się do najpopularniejszych autorów czeskich książek dla dzieci, ilustracji i przede wszystkim komiksów. W swojej bogatej twórczości łączy dziecięcą fantazję z ochotą do zabawy i przygód oraz swoistą wersją realizmu magicznego, w prozie reprezentowanego na przykład przez Michala Ajvaza i Jiřiego Kratochvila. Artystycznie opiera się na stylistyce Jiřiego Trnki, rozwijanej i wzbogacanej zapożyczeniami z rajskiego ogrodu własnego dzieciństwa. Jest mistrzem dowolnej techniki, gatunku i medium, artystą, który z naturalnym wdziękiem łączy lekką melancholię z wyzwalającą siłą wyobraźni.

Dan Černý
Rocznik 1982, urodzony w Litoměřicach. Absolwent kierunku animacja na Wyższej Szkole Filmowej w Zlínie (film dyplomowy Dotěrové, 2004). Studiów uzupełniających na zlińskim Uniwersytecie im. Tomáša Baty już nie ukończył. Pracuje z filmem, muzyką, animacją, ilustracją książkową i przede wszystkim z komiksem. Wraz z Danielem Binkiem założył i wydawał komiksowy fanzin Sorrel. Opublikował nowelę Kejda (2012) i autorskie komiksy Fanouš: Továrna zkázy (2012), Fanouš: Tři úkoly pro Klytoru (2013), Fanouš: Po záhadných stopách tajuplna (2013), Jelita: Ze života lůzrů (2014) i Tryskošnek (2015). Współtworzył też książki Pohádky Českého středohoří (z D. Binkiem, 2010) i Češi 1992: Jak Mečiar s Klausem rozdělili stát (z P. Kostíkiem, 2015). Sam przedstawia się najlepiej na stronie: www.dancerny.wz.cz. „Zawsze bronię poglądu, że jeżeli chcesz tworzyć sztukę, powinieneś się najpierw nauczyć rzemiosła“ – mówi. „Brzmi to niemal wulgarnie, ale co począć. Picasso też doszedł do kubizmu przez realizm. A ja chcę się nauczyć opowiadać komiksem, tak, żeby czytelnik nie musiał się zmuszać do czytania. Żeby strony i obrazki przyjemnie przesuwały się przed oczami, żeby dobrze się przy tym bawił i nie musiał na koniec postawić sobie pytania, co właściwie oznaczała ta autorska eksplozja wewnętrznej mizantropii”.

Lucie Dvořáková
Rocznik 1959, urodzona w Pradze. Ukończyła grafikę filmową i telewizyjną na praskiej Akademii Sztuki, Architektury i Designu (UMPRUM). Tworzy filmy animowane, zajmuje się opracowaniem artystycznym programów telewizyjnych dla dzieci i przede wszystkim ilustruje książki. Jej bibliografia liczy już pół setki tytułów, a jej prace wielokrotnie zdobywały nagrodę Zlatá stuha. Ostatnio ilustrowała książki Danieli Krolupperovej (Jak Bubáček potkal Bubáka, 2016), Jiřiego Kahouna (V Dlouhonosech zlobí čerti, 2016; Ježibaba na koloběžce, 2015), Ivony Březinovej (Deník vodnice Puškvory, 2016; Natálčin andulák, 2012), Petra Stančíka (Jezevec Chrujda potkal velkou lásečku, 2016; Jezevec Chrujda staví nejdřív urychlovač a pak zase pomalič, 2015; Jezevec Chrujda točí film, 2014), Ester Starej (Dušinka, víla věcí, 2013) i innych autorów. Mówi: „Nie umiem sobie wyobrazić książki dla dzieci, w której nie byłoby żadnych ilustracji. Dziecko odbiera najpierw obraz, najpierw nazywa to, co widzi na obrazku, a dopiero potem przechodzi do liter. Potwierdzi to każdy psycholog“.

Renáta Fučíková
Rocznik 1964, urodzona w Pradze. Absolwentka kierunków ilustracja i grafika użytkowa na praskiej Akademii Sztuki, Architektury i Designu (UMPRUM). Tworzy autorskie książki i ilustracje, zajmuje się przede wszystkim czeską historią. Napisała już niemal pięćdziesiąt książek. Jej ostatnie tytuły to: Obrazy z Nového zákona (2016), Shakespeare (2016), Karel IV. (2016), Praha v srdci (2015), Středověk Evropy (2015; z D. Krolupperovą), Pravěk a starověk Evropy (z D. Krolupperovą, 2015), Obrazy ze Starého zákona (2014), Jakub a hvězdy (2014), Hus a Chelčický (2014), Ludmila, Václav a Boleslav (2013). Pisze o sobie na stronie www.renatafucikova.cz. Co uważa za kluczowe w swojej pracy? Na to pytanie odpowiada: „Trzymać stronę czytelnika. Kiedy podaję mu kolejne fakty, muszę cały czas wczuwać się w jego odczucia. Staram się podtrzymać jego uwagę, czasem coś skomentować, czasem rozbawić”.

Vendula Chalánková
Rocznik 1981, urodzona w Přerovie. Pracuje jako projektantka, malarka, rysowniczka i scenarzystka, tworzy sztukę z materiału. Ukończyła wydział sztuki w Brnie. Opublikowała komiksy Žít jako kaskadér (2005), Cukr a počasí (2009) i Proč nejsi jak chlapi v práci, vole? (2015). Poza tym „uszyła“ autorskie publikacje O Červené karkulce (2009), O perníkové chaloupce (2011) i Vyšívané pohádky (2015). Ostatnio ilustrowała zbiór pieśni ludowych Zpívejte s námi (2015) i książkę Radima Kopáča Dnes dítě (2016). W latach 2009 – 2010 grała w zespole Muženy. Tworzy zabawki i akcesoria marki Zvrhlý vkus. Pisze o sobie na stronie http://vendulachalankova.cz. „Wszystkie moje komiksy są inspirowane życiem. Ciągle jestem na diecie, wciągam brzuch, nie noszę stanika i wyglądam na naiwną“.

Lenka Jasanská
Rocznik 1964, urodzona w Pradze. Zajmuje się tworzeniem grafiki i ilustracją książkową. Ukończyła teorię kultury na Wydziale Filozoficznym Uniwersystetu Karola. Zilustrowała książki Jana Branickiego (Hádanky básničky, 2016), Miloša Kratochvíla (Prázdniny blbce číslo 13, 2014), Miroslava Pošty (Himálajské pohádky, 2012; Švédské pohádky, 2014), Jana Vladislava (Propánakrále!, 2013) i Ilse Weber (Dobrodinec Báruch, 2015). „Jej ilustracje są oryginalne, gustowne i staranne, nie brak im lekkości, smaku i dowcipu, ale też tybetańskiej powagi i namysłu. Są takie jak same opowiadania: proste, oszczędne, a jednocześnie głębokie. Bardzo udana praca” – tak Himalájské pohádky, nagrodzone w konkursie Zlatá stuha, ocenia Bohumila Adamová.

Lucie Lomová
Rocznik 1964, urodzona w Pradze. Rysowniczka, ilustratorka, autorka komiksów dla dzieci i dorosłych. Ukończyła dramaturgię na Wydziale Teatralnym Akademii Sztuk Scenicznych w Pradze (DAMU). Napisała i narysowała, a w roku 2017 zekranizowała dla Czeskiej Telewizji historie dwóch myszek Ančy i Pepíka; w formie książkowej ukazały się pod tytułami Anča a Pepík (2004), Anča a Pepík zasahují (2006), Anča a Pepík opět v akci (2007). Następnie przełożyła na język komiksu wybrane bajki Karla Jaromíra Erbena (Zlaté české pohádky, 2008) i zrealizowała albumy Anna chce skočit (2006, polskie wydanie Anna chce skoczyć), Divoši (2011, polskie wydanei Dzicy) i Na odstřel (2014). Zilustrowała książki Ireny Douskovej, Arnošta Goldflama, Františka Hrubína i in. Jej prace można zobaczyć na stronie http://lucielomova.blogspot.com. Mówi: „Rysuję, od kiedy pamiętam. Kiedy byłam mała, wydawałam dla bliskich czasopismo Měsíční záře. Niedawno znalazłam parę numerów i byłam zadziwiona, ile tam komiksów. Może dlatego, że kiedy miałam pięć–sześć lat, mieszkaliśmy w Ameryce, gdzie mój tata pracował na Uniwersytecie Chicagowskim. Tam wszystkie niedzielne poranki spędzaliśmy, oglądając kreskówki, a komiksy były naszą główną lekturą”.

Galina Miklínová
Rocznik 1970, urodzona w Ostrawie. Reżyserka, twórczyni i scenarzystka filmów animowanych, ilustratorka, graficzka. Ukończyła grafikę filmową i telewizyjną na praskiej Akademii Sztuki, Architektury i Designu (UMPRUM). Zajmuje się filmem animowanym (Nešťastné narozeniny Péti Fotky, Byla 3× jedna princezna, O Kanafáskovi i in.), zilustrowała okołu dwudziestu książkowych pozycji. Do najbardziej znanych należą książki Evy Papouškovej Kosprd a Telecí (2013) i Vombat Jirka (2016), oraz Pavla Šruta, na przykład Verunka a kokosový dědek (2004), Příšerky & příšeři (2005), Šišatý švec a myšut (2007), a przede wszystkim trylogia Niedoparki (2008), Niedoparki powracają (2010) i Niedoparki na zawsze (2013); jej pierwszą część zekranizowano w 2016 roku. Ponadto opublikowała autorską książkę O Kanafáskovi (2012). Swoją twórczość prezentuje na stronie www.galinamiklinova.cz. Na temat swojego opus magnum mówi: „Z Pavlem Šrutem wspominaliśmy, co w naszych domach straszyło nas w dzieciństwie i co straszy nas także dziś. Obok paproszaków i butelczaków, muchołapki, gdybysia i innych potworków pojawiło się też coś, co ludziom kradnie skarpety. To rozbudziło naszą wyobraźnię, a Pavel, z właściwą mu poetyką, nadał temu czemuś imię. I tak powstał niedoparek”.

Petr Nikl
Rocznik 1960, urodzony w Zlínie. Ukończył Akademię Sztuk Pięknych w Pradze. Jest artystą wszechstronnym: artystą teatralnym, tancerzem, piosenkarzem i muzykiem, fotografem, malarzem i rysownikiem, autorem osobliwej poezji nonsensu i drobnej prozy, którą dotychczas opublikował w dwunastu pozycjach książkowych: Pohádka o Rybitince (2001), O Rybabě a Mořské duši (2002), Atlas saltA (2002), Lingvistické pohádky (2006), Záhádky (2007), Jělěňovití (2008), Blázníček (2009), Přeshádky (2010), Zlatí lvi (2011), Divňáci z Ňjújorku (2012), Foukací povídky (s L. Niklovou, 2013) i Slovohledě (2016). Ilustrował książki Michala Bystrova, Jiříego Dědečka, Josefa Hiršala i in. Swoją twórczość prezentuje na stronie www.petrnikl.cz. O własnej metodzie artystycznej mówi: „Chętnie reaguję na impulsy i przesyłam je dalej. Lubię być częścią żywej gry. Dotyk jest dla mnie potwierdzeniem egzystencji. Nie godzę się na żadne etykietki”.

Jaromír Plachý
Rocznik 1986, urodzony w Mělníku. Ukończył praską Akademię Sztuki, Architektury i Designu (UMPRUM), kierunek grafika filmowa i telewizyjna. Zajmuje się filmem animowanym, wideoklipami, designem, ilustracją, komiksem, tworzeniem gier komputerowych i in. Opublikował autorskie książki: Kmen a jiné příběhy (2007) i Koule a krychle (2010). Zilustrował książki dla dzieci Danieli Fischerovej Tetovaná teta (2015) i Jana Nejedlégo Mistr sportu skáče z dortu (2014) i Malý humorista (2016). Został laureatem nagrody Muriel w roku 2010 (Najlepszy czeski komiksowy strip: Jiné světy). Przykłady jego twórczości można znaleźć na stronie www.jaromirplachy.net. Mówi: „Lubię minimalistyczne podejście i stylizację. To samo stosuję do moich postaci, dlatego często przybierają postać kuli, jajowatych tworów, brył albo nawet ich kombinacji. To samo odnosi się do pracy z kolorami. Organiczenie ich do minimum sprawia, że ten, który pozostanie, ma tym większe pole do popisu”.

Vhrsti
Właściwie Vojtěch Jurík. Rocznik 1975, urodzony w Rokycanach. Ukończył kulturę plastyczną na Uniwersytecie Zachodnioczeskim w Pilznie. Tworzy ilustracje na zamówienia (przede wszystkim do książek dla dzieci i młodzieży), dowcipy rysunkowe, komiksy; zajmuje się grafiką użytkową i twórczością reklamową. Swoje prace wystawia zarówno w Czechach, jak i za granicą. Napisał i zilustrował zbiory bajek Už se nebojím tmy (2006), Kalendář plzeňský (2007), Prázdniny v nebi (2008), Tajemství sněhových vloček (2011), Chci být dospělý (2013), O Vendulce a drakovi (2014, ilustracja Lukáš Fibrich). Opublikował również zbiór dowcipów rysunkowych Šneci (2013) i stripów komiksowych Nejdůležitější věc na světě (2014). Odpowiada za stronę artystyczną dobranocki Bílá paní na hlídání (Czeska Telewizja, 2013). Własną twórczość prezentuje w internecie na www.vhrsti.cz. „Wierzę, że człowiek żyje w takim świecie, w jakim chce. Jeżeli patrzysz na swój świat z radością, radość do ciebie wraca. To brzmi jak frazes, ale działa bez zastrzeżeń” – mówi.

Newsletter